ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN FAKÜLTESİ

ASTRONOMİ VE UZAY BİLİMLERİ BÖLÜMÜ

 

 

 

 

 

 

 

GÜNEŞ SAATLERİ VE TEMEL ÇALIŞMA PRENSİPLERİ

 

 

 

ÖZEL KONU

                                                      

 

 

 

 

 

 

HAZIRLAYAN:

95050033

ÖZGÜR ÖZHAN ÖCAL

 

 

 

 

DANIŞMAN:

YRD.DOÇ.DR. ZEKERİYA MÜYESSEROĞLU

 

2001, ANKARA

İÇİNDEKİLER

 

 

 

                                                                                                                                     sayfa

 

ÖNSÖZ.......................................................................................................................... i

 

İÇİNDEKİLER........................................................................................................ ......ii

 

1.GİRİŞ VE PROGRAMIN TANIMI............................................................................ 1

 

2. ZAMAN

         2.1. YERİN KENDİ EKSENİ ETRAFINDA DÖNMESİNE DAYANAN 

                 ZAMAN EŞELLERİ

               2.1.1 YILDIZ ZAMANI................................................................................. 2......

               2.1.2 GERÇEK GÜNEŞ ZAMAN................................................................. 3

      2.1.3 ORTALAMA GÜNEŞ ZAMANI.......................................................... 3

      2.1.4 ZAMAN DENKLEMİ........................................................................... 4

               2.1.5 TAKVİM ZAMANI.............................................................................. 4

               2.1.6 BÖLGE ZAMANI................................................................................. 4

         2.2 YERİN GÜNEŞ ETRAFINDAKİ HAREKETİNE DAYANAN

               ZAMAN EŞELİ..............................................................................................5

 

3.  GÜNEŞ SAATLERİ VE TEMEL ÇALIŞMA PRENSİPLERİ

         3.1 GÜNEŞ SAATİ NEDİR?.......................................................................... .....6

         3.2 GÜNEŞ SAATİ NASIL OKUNUR?..............................................................7

               3.2.1 ZAMAN DENKLEMİ ( E(t) ) DÜZELTMESİ.......................................8

               3.2.2 BOYLAM DÜZELTMESİ.....................................................................8

         3.3 GÜNEŞ SAATİNİN TARİHÇESİ.................................................................10

 

4. FARKLI TİPTEKİ GÜNEŞ SAATLERİ

            4.1 YATAY GÜNEŞ SAATİ.......................................................................13

            4.2 GÜNEY (KUZEY) YÖNELİMLİ DİKEY GÜNEŞ SAATİ...................14

4.3 BATIYA YÖNELİMLİ DİKEY GÜNEŞ SAATİ...................................15

4.4 DOĞUYA YÖNELİMLİ DİKEY GÜNEŞ SAATİ.................................16

            4.5 KUZEY (GÜNEY) YÖNELİMLİ DİKEY GÜNEŞ SAATİ....................16

            4.6 YATAY EĞİMLİ DİKEY GÜNEŞ SAATİ.............................................17

            4.7 YATAY VE DİKEY EĞİMLİ GÜNEŞ SAATİ.......................................18

            4.8 EKVATORAL GÜNEŞ SAATİ..............................................................19

            4.9 MERİDYEN GÜNEŞ SAATİ.................................................................19

            4.10 KUTUP GÜNEŞ SAATİ......................................................................20

 

5. GÜNEŞ SAATİ YAPIMI İÇİN KULLANILAN ASTRONOMİK FORMÜLLER ve

    HESAPLAMALAR

            5.1 JÜLYEN TARİHİ ve HESAPLANMASI................................................22

            5.2 JÜLYEN YÜZYILI..................................................................................25

            5.3 EFEMERİS ZAMANI..............................................................................25

            5.4 GÜNEŞ’İN KOORDİNATLARI.............................................................26

            5.5 ZAMAN DENKLEMİ (E(t))....................................................................28

            5.6 YILDIZ ZAMANI....................................................................................29

            5.7 ILIM ve GÜNDÖNÜMÜ TARİHLERİ....................................................30

            5.8 UFUK KOORDİNATLARI.....................................................................31

            5.9 DOĞMA-BATMA ZAMANLARI...........................................................32

 

6. NASIL YATAY BİR GÜNEŞ SAATİ YAPILIR?

            6.1 TANIMLAMALAR.................................................................................33

            6.2 ÇUBUĞUN GÖLGESİNİN KOORDİNATLARI...................................33

            6.3 SAAT ÇİZGİLERİ...................................................................................34

            6.4 ZAMAN DENKLEMİ EĞRİSİ................................................................34

6.5 DİKAÇIKLIK ÇİZGİLERİ......................................................................34

 

7. PROGRAMIN EKRAN GÖRÜNTÜLERİ VE AÇIKLAMALARI......................... 36

 

 

KAYNAKLAR........................................................................................................... 40

 

 

EK: DİSKET (Tez metni, uygulama programı) ve karton üzerine yapılmış yatay Güneş saati.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖNSÖZ

 

 

 

         Bu çalışmayı yapmak istememin sebepleri Güneş saati yapılışını öğrenmek ve bir çubuğun yatay güneş saati kadranı üzerinde oluşturduğu gölgesini bilgisayar ortamında gerçek güneş zamanına göre incelemektir.

 

 

         Bu tezi almamda bana yardımcı olan Yrd.Doç.Dr. Zekeriya MÜYESSEROĞLU ‘na, yönlendirici bilgilerinden dolayı Yrd.Doç.Dr. Selim O. SELAM’a, gönderdiği Repository 2000 cd si ile Güneş saatleri konusunda ufkumu genişleten Nort American Sundial Society editörlerinden Frederick W. SAWYER’a  düzeltmelerde bana yardımcı olan arkadaşım Coşkun KARABULUT ’a ve hiçbir zaman desteğini benden esirgemeyen aileme teşekkür ederim. 

 

2001,ÖZGÜR ÖZHAN ÖCAL